Tại sao trị mất ngủ mà mãi không khỏi?

Một khi rơi vào tình trạng mất ngủ, người bệnh luôn tìm mọi cách để có lại giấc ngủ tự nhiên nhưng cũng có rất nhiều trường hợp bị mất ngủ nặng thêm do ảnh hưởng bởi tâm lý lo sợ quá mức hoặc quá nôn nóng trong liệu trình điều trị. Cần chú ý rằng: song song với việc dùng thuốc hoặc các sản phẩm hỗ trợ thì cần phải kết hợp rất nhiều biện pháp mới có thể giải quyết dứt điểm chứng mất ngủ. Bởi vì điều trị mất ngủ là cả một quá trình chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố.

 

1Các yếu tố chủ quan

1.1. Quá giấc

Cơ thể người như một chiếc “đồng hồ tự động”. Khi đến giờ đi ngủ theo thói quen hằng ngày, cơ thể tự động tiết ra một số hormone giúp giảm nhịp độ hoạt động của toàn bộ cơ thể. Lúc này, nhịp thở sẽ chậm hơn, huyết áp bắt đầu hạ và cơ thể có trạng thái buồn ngủ. Đây là thời khắc quý giá để chúng ta bắt đầu cho một giấc ngủ ngon. Tuy nhiên, nếu chưa chuẩn bị kịp cho việc đi ngủ hoặc cố gắng thức để làm việc, hệ thần kinh sẽ bắt đầu tăng cường hoạt động trở lại, kéo theo đó là một loạt các phản ứng giúp cho cơ thể tỉnh táo và mất đi cảm giác buồn ngủ. Khi ấy, rất khó để đi vào giấc ngủ như bình thường.

simplicity-12h-151f559f9c4
Khi bị quá giấc sẽ rất khó để ngủ lại

1.2. Ngủ trưa quá nhiều

Một giấc ngủ trưa có thể đem lại cho chúng tinh thần sảng khoái, trước khi bắt đầu công việc buổi chiều. Tuy nhiên, một giấc ngủ trưa quá 40 phút đủ để cơ thể nhận tín hiệu của một giấc ngủ sâu. Nhưng khi tỉnh dậy bất chợt, nó tạo nên một “cú sốc” cho hệ thần kinh và cơ thể. Trong giấc ngủ sâu buổi trưa, nếu bị đánh thức hay buộc phải thức dậy, con người sẽ cảm thấy nhức đầu, mệt mỏi, đờ đẫn… do các cơ quan trong cơ thể chưa sẵn sàng làm việc lại. Nếu “cú sốc” ấy diễn ra nhiều lần sẽ tạo thành phản xạ và có thể chúng ta cũng sẽ bị “sốc” khi ngủ đêm.

Một số người có giấc ngủ ngắn vào buổi chiều vì sự mệt mỏi sau 1 ngày làm việc. Nhưng đối với những người khác lại là nguyên nhân làm cho họ khó ngủ vào ban đêm vì tinh thần họ sẽ trở nên tỉnh táo sau giấc ngủ chiều.

Không nên ngủ trưa quá 40 phút.

1.3. Ăn no và uống nhiều nước vào ban đêm

Ăn no trước khi ngủ sẽ làm cho hệ thống tiêu hóa bị hoạt động mạnh khiến chúng ta bồn chồn không ngủ được. Nhưng để bụng đói trước khi ngủ cũng sẽ làm chúng ta khó ngủ. Bụng đói khiến dạ dày cồn cào, làm chúng ta cứ tập trung suy nghĩ về cơn đói và sẽ cản trở giấc ngủ. Đôi khi đang ngủ, chúng ta cũng sẽ bị đánh thức bởi cơn đói.

Uống nhiều cà phê hay nhiều nước trước khi ngủ cũng khiến cho chúng ta khó duy trì giấc ngủ. Khi đi vào cơ thể thì cứ mỗi 4 tiếng, lượng cà phê sẽ được đào thải 1 nữa, tức là vẫn còn 1/4 lượng cà phê tồn tại khoảng 8 giờ sau khi chúng ta uống nó vào bụng. Nếu thực sự là tín đồ của cà phê thì lời khuyên là nên uống sớm. Uống bất kỳ loại nước nào trong vòng 1 đến 2 tiếng trước khi đi ngủ sẽ làm bạn đi vệ sinh liên tục và làm gián đoạn giấc ngủ. Chúng ta cũng không nên để mình khát mà đi ngủ, vì có thể lúc nửa đêm phải dậy để uống nước. Nên uống nước hợp lý trong ngày là tốt nhất.

Không nên ăn quá no hoặc uống quá nhiều nước 1-2 tiếng trước khi đi ngủ
Không nên ăn quá no hoặc uống quá nhiều nước 1-2 tiếng trước khi đi ngủ

1.4. Làm việc, suy tính công việc vào ban đêm hoặc tập thể dục quá trễ

Mọi người thường có xu hướng dùng khoảng thời gian trước khi đi ngủ để suy ngẫm về tương lai, lo toan cho cuộc sống khiến bộ não phải hoạt động nhiều. Làm việc, xem tivi quá khuya khiến não phải tập trung cũng là nguyên nhân khiến tinh thần khó thư giãn để đi vào giấc ngủ.

Nếu tập thể dục trong 3 giờ trước khi đi ngủ, bạn sẽ kích thích quá trình trao đổi chất, làm bạn bồn chồn, giật mình và thức giấc thường xuyên trong đêm. Nên tập thể dục vào buổi sáng hoặc buổi chiều.

1.5. Không gian ngủ chưa thật sự thích hợp

Phòng ngủ không đủ tối khiến não bộ không tiết ra đủ Melatonin – một hormone điều khiển chu kỳ giấc ngủ. Bất kỳ nguồn ánh sáng nào có trong phòng như ánh sáng từ màn hình máy tính, tivi…cũng có thể làm cho chúng ta tỉnh táo.

Cơ thể và não bộ mong muốn được thư giãn khi ngủ, vì vậy không nên để nhiệt độ phòng quá nóng hoặc quá lạnh.

Tiếng động trong khi ngủ cũng khiến chúng ta tập trung chú ý. Ví dụ như phòng ngủ ở gần mặt đường có nhiều xe qua lại sẽ làm chúng ta tập trung nghe tiếng xe cộ hơn là thư giãn tinh thần để chuẩn bị ngủ.

1.6. Dùng thuốc ngủ, thuốc hướng thần không đúng cách

Thuốc ngủ chỉ có tác dụng gây ngủ chứ không phải để điều trị mất ngủ. Thuốc chỉ là một trong những thành phần cấu thành liệu pháp điều trị mất ngủ, muốn chữa bệnh này, trước tiên phải giải quyết căn nguyên từ gốc. Tất cả các thuốc ngủ, thuốc hướng thần đều có tác động lên hệ thống thần kinh và có thể gây ra tác hại to lớn nếu dùng không đúng cách. Thuốc ngủ, thuốc hướng thần phải được chỉ định bởi bác sĩ. Vì vậy, chúng ta không nên tự ý sử dụng.

Một số trường hợp cai thuốc đột ngột cũng gây ra tình trạng mất ngủ. Việc sử dụng thuốc ngủ lâu ngày sẽ khiến nó trở thành một hành động không thể thiếu trước khi đi ngủ. Thuốc ngủ cũng làm cho hệ thần kinh trở nên lệ thuộc vào nó. Vì vậy, một khi không có thuốc, chắc chắn chúng ta sẽ khó đi vào giấc ngủ.

Thuốc ngủ chỉ gây ngủ chứ không điều trị mất ngủ
Thuốc ngủ chỉ gây ngủ chứ không điều trị mất ngủ

Các yếu tố khách quan

Hầu hết các yếu tố khách quan khiến cho chúng ta mất ngủ đều xuất phát từ các bệnh mãn tính. Tại Mỹ người ta xác định được 84 loại bệnh khác nhau liên quan đến giấc ngủ. Nhiều người có các bệnh lý cơ thể như đau cơ thể, tim mạch, các bệnh lý như viêm loét dạ dày thực quản có luồng trào ngược dạ dày thực quản, khó thở trong bệnh hen phế quản thường khó thở vào ban đêm gần sáng làm bệnh nhân phải tỉnh giấc, cơn hạ canxi cấp,… cũng đều liên quan đến mất ngủ.

2.1. Bệnh tim mạch

Cao huyết áp là một trong những bệnh về tim mạch thường gặp nhất ở người trung tuổi và người già. Những triệu chứng thường gặp khi huyết áp tăng cao là: nhức đầu, chóng mặt, hoa mắt, khả năng tập trung bị phân tán, đầu gối bị chùng, tai ù đi, chân tay tê mỏi, hay cáu gắt… Ngoài ra, những thay đổi không tốt về mặt tâm sinh lý của người bệnh do bệnh cao huyết áp gây ra có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giấc ngủ, dẫn đến ngủ không ngon vào buổi tối. Nếu buổi tối ngủ không ngon thì huyết áp của người bệnh càng tăng cao hơn. Tình trạng khó ngủ, mất ngủ và bệnh cao huyết áp có ảnh hưởng lẫn nhau.

Các bệnh về tim mạch khiến bạn không thể ngủ ngon

Rối loạn nhịp tim là phổ biến và thường vô hại với biểu hiện là bản thân cảm thấy nhịp tim đập không đều. Tuy nhiên, một số rối loạn nhịp tim có thể gây khó chịu – đôi khi thậm chí đe dọa tính mạng như: Rung cảm trong lồng ngực, nhịp tim nhanh, nhịp tim chậm, đau ngực, khó thở, hoa mắt, chóng mặt, ngất xỉu (ngất) hoặc gần ngất. Trường hợp xảy ra cơn loạn nhịp trong khi ngủ có thể làm cho bệnh nhân phải tỉnh giấc.

2.2. Bệnh hô hấp

Hen suyễn, chứng ngưng thở khi ngủ khiến bạn không có được giấc ngủ trọn vẹn

Hen suyễn hay còn gọi là bệnh hen phế quản mãn tính gây co thắt phế quản, cản trở sự lưu thông không khí vào phổi. Khi bị hen suyễn sẽ dẫn tới tình trạng khó thở, thở khò khè, nặng ngực và ho; có thể gây tắc nghẽn đường dẫn khí, gây khó ngủ, mất ngủ về đêm. Người bệnh thường sẽ tập trung suy nghĩ vào việc cố gắng để thở và sự tập trung này làm cho cơ thể khó đi vào trạng thái thư giãn.

Hội chứng ngưng thở trong giấc ngủ: Trong lúc ngủ, bệnh nhân ngưng thở vài phút, hiện tượng này lặp lại khoảng 5 lần trong 1 giờ. Trước lúc ngưng thở, bệnh nhân ngáy lớn lên rồi ngưng thở, lặp đi lặp lại, sau đó là giấc ngủ rất ngắn. thường bệnh nhân không nhận biết được, tiếp theo bệnh nhân thở lại một cách rất ồn ào. Người ta nhận thấy trên những trường hợp này có biểu hiện đi tiểu nhiều trong đêm, hay có ác mộng, đau đầu, trong ngày ngủ gà ngủ gật, hay mệt mỏi, mất tập trung, quên, lo lắng…vì cơ thể không được phục hồi trọn vẹn trong giấc ngủ ban đêm.

2.3. Bệnh về thần kinh và tâm lý

Các bệnh về thần kinh và tâm lý làm ảnh hưởng tới giấc ngủ của bạn

Những cơn hoảng loạn ban đêm: Những cơn này thường xuất hiện đầu đêm và người ở trong cơn thường hú hét lên ú ớ, rối loạn thần kinh thực vật, tim đập nhanh, thở mạnh, toát mồ hôi…không tỉnh dậy và quên không nhớ gì khi thức dậy.

Ác mộng: Những giấc mơ hãi hùng làm tỉnh giấc, người mơ còn nhớ những cảnh trong mơ nhưng không có những rối loạn hệ thần kinh thực vật như những cơn hoảng loạn ban đêm. Sự lo sợ có thể cản trở người mơ ngủ lại. Không đáng quan tâm nếu nó ít xảy ra nhưng ác mộng nhiều thì cần thiết phải tìm nguyên nhân, đôi khi là một suy chấn tâm lý.

Giật mình: Đây là bệnh lành tính và chiếm khoảng 60% dân số. Những cơn giật mình xuất hiện trong giai đoạn ru giấc ngủ, nhiều khi gây ra khó chịu, có thể có những cơn co cơ bất ngờ toàn thân hay một phần cơ thể làm cho chúng ta cử động tay chân. Đôi khi cơn giật mình làm chúng ta phải thức giấc và có cảm giác sợ hãi.

Co cứng chi dưới khi ngủ: Là những cơn co cứng cơ rất đau đớn ở bắp chân và ở bàn chân làm gián đoạn giấc ngủ, thường xảy ra ở phụ nữ có thai hoặc phụ nữ lớn tuổi.

Trầm cảm: Giữa trầm cảm và mất ngủ có mối liên hệ chặt chẽ và biểu hiện gần giống nhau. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, người mất ngủ thường xuyên có nguy cơ trầm cảm cao hơn và nguy cơ tái phái phát cũng cao hơn bình thường. Ngược lại, trầm cảm là một căn bệnh liên quan đến hệ thần kinh bao gồm cả chức năng điều khiển chu kỳ thức – ngủ. Theo thống kê có 50-90% bệnh nhân trầm cảm bị rối loạn giấc ngủ.

Mộng du: Đây là hiện tượng bệnh nhân đi lại trong khi ngủ và thực hiện một số động tác một cách bán tự động, mà khi thức dạy, không nhớ là mình đã làm gì. Các động tác này đôi khi có thể gây nguy hiểm tới tính mệnh của mình hoặc cho người khác. Ở người lớn, tình trạng này có thể liên quan tới rối loạn tâm thần, phản ứng với thuốc, người uống nhiều rượu, có xảy ra những cơn động kinh cục bộ. Ở người già có thể là biểu hiện của bệnh não như thiếu máu não thoáng qua, các bệnh mạch máu não…Mộng du rõ làm làm giảm chất lượng của giấc ngủ và biểu hiện ban ngày sẽ là mệt mỏi, mất tập trung.

2.4. Bệnh xương khớp

Bệnh xương khớp khiến bạn đau nhức, khó ngủ
Bệnh xương khớp khiến bạn đau nhức, khó ngủ

Đau lưng là tình trạng bệnh phổ biến trong cuộc sống hiện nay và không có gì ngạc nhiên trước tình trạng mất ngủ mà căn bệnh này gây ra. Trong một nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng, có khoảng 2/3 số bệnh nhân bị đau lưng mãn tính sẽ bị rối loạn giấc ngủ. Bệnh đau lưng là nguyên nhân phá vỡ giấc ngủ và khi mất ngủ sẽ khiến cơ thể mệt mỏi, các cơn đau sẽ có những dấu hiệu nghiêm trọng hơn và khi đau lại dẫn tới mất ngủ, tất cả là một vòng luẩn quẩn liên quan.

Các bệnh xương khớp thường gặp như thoái hóa khớp, viêm khớp, gout …gây đau thường xuyên và cũng là nguyên nhân khiến cho nhiều người mất ngủ.

2.5. Chứng bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh

Đa số phụ nữ tiền mãn kinh khiến đa số phụ nữ tuổi 40 mất ngủ về đêm
Đa số phụ nữ tiền mãn kinh khiến đa số phụ nữ tuổi 40 mất ngủ về đêm

Hiện tượng bốc hỏa là những cơn nóng bừng lên từ da đầu sau đó lan đến mặt và cổ, xuất hiện trong thời gian ngắn nhưng gây cảm giác khó chịu. Nguyên nhân của các cơn bốc hỏa là do nhiệt độ cơ thể thay đổi gây dãn nở động mạch dưới da gây nên. Điều này do nhiều yếu tố khác nhau gây nên, chủ yếu là do rối loạn nội tiết tố trong cơ thể thời kì tiền mãn kinh ở phụ nữ. Nếu những cơn bốc hỏa xuất hiện vào ban ngày sẽ khiến chị em khó kiềm chế được những biểu hiện trên mặt và ảnh hưởng tới tâm trạng. Hiện tượng bốc hỏa ở phụ nữ có thể diễn ra bất cứ lúc nào, thường là vào ban đêm dẫn đến rối loạn giấc ngủ. Người bệnh sẽ bị khó ngủ, mất ngủ, giấc ngủ chập chờn gây cảm giác khó chịu.

2.6. Chứng thận dương hư suy theo Đông Y

Theo Đông Y, suy thận dương là nguyên nhân chủ yếu gây mất ngủ
Theo Đông Y, suy thận dương là nguyên nhân chủ yếu gây mất ngủ

Theo Y học cổ truyền, chứng Mất ngủ (còn gọi là Thất niên, Bất mị) thường do các nguyên nhân suy nghĩ lo lắng nhiều, lao động quá sức làm cho tâm tỳ hư yếu; do bệnh mạn tính lâu ngày làm cho âm hư hỏa vượng, hoặc do ăn uống nhiều chất cay, nóng, béo, ngọt mà sinh ra đàm nhiệt. Đây là các thể bệnh thuộc về phần âm bị suy yếu. Tuy nhiên, khi phần dương bị suy, đặc biệt là Thận Dương suy cũng gây ra hàng loạt các chứng dẫn đến hậu quả làm mất ngủ.

Thận Dương hư còn gọi là Mệnh môn hỏa suy, là tên gọi chung cho các biểu hiện về phần dương bị thiếu, không còn tác dụng sưởi ấm cơ thể, làm cho phần âm quấy rối bên trong và cơ năng suy nhược. Biểu hiện đặc trưng của chứng Thận Dương suy là: sợ lạnh, chân tay lạnh sắc mặt trắng bệch, lưng gối mỏi và lạnh, tiểu tiện trong, lượng nước tiểu nhiều hoặc tiểu són, tiểu đêm nhiều lần, dễ bị lạnh bụng tiêu chảy, thích ăn đồ nóng…Các triệu chứng này càng dễ xảy ra vào ban đêm (khi mà phần âm khí bên trong cơ thể hoạt động mạnh). Chính các chứng khó chịu  của Thận Dương suy càng làm cho người bệnh khó duy trì giấc ngủ ngon.

2.7. Điều trị mất ngủ không đúng căn nguyên

Yếu tố có tính quyết định nhất cho sự thành công của một liệu trình điều trị mất ngủ đó là phải tìm ra và giải quyết đúng nguyên nhân. Đối với các bệnh về hô hấp, tim mạch, xương khớp, việc tìm ra nguyên nhân có thể dễ dàng hơn so với các chứng bệnh rối loạn thần kinh. Chúng ta cần lập một kế hoạch khám tổng quát và phải phối hợp tốt với bác sĩ điều trị để họ có thể khai thác được hết tình trạng bệnh tật và đưa ra chẩn đoán chính xác.

Đặc biệt, đối với Y học cổ truyền, cần phân biệt các triệu chứng kỹ lưỡng để có thể xác định mất ngủ là do suy yếu phần âm hay phần dương. Từ đó mới có thể xác định liệu trình điều trị phù hợp.

 

Tóm lại, mất ngủ không phải là một triệu chứng hay một bệnh độc lập mà mất ngủ có liên quan rất nhiều đến các bệnh tật hay các thói quen khách hàng ngày. Quá trình điều trị mất ngủ đòi hỏi cần có sự phối hợp chặt chẽ nhiều biện pháp và cần phải có thời gian để cơ thể hồi phục dần. Nôn nóng trong điều trị mất ngủ có thể làm cho tâm lý căn thẳng và làm trầm trọng hơn tình trạng bệnh. Một khi bị mất ngủ, chúng ta hãy bình tâm suy xét lại tất cả các nguyên nhân có thể xảy ra và tập lại một thói quen tốt để có thể loại bỏ các nguyên nhân đó. Và hãy luôn nhớ rằng, đi khám và hợp tác tốt với bác sĩ càng sớm thì chúng ta càng có cơ hội thành công trong trị mất ngủ.

BS. Huệ Đức

Tin đừng bỏ lỡ

Gửi câu hỏi

Chúng tôi cam kết bảo mật thông tin cá nhân của bạn.


Xin vui lòng điền thêm thông tin!

Gửi câu hỏi »

Hoặc liên lạc trực tiếp với chúng tôi